MAĐARSKA PRED GLASANJEM: Odmjeravanje vlasti i opozicije

Foto: Tanjug/AP

Razlog za to leži u tome što se Viktor Orban percipira kao jedan od najizraženijih i najaktivnijih suverenističkih lidera u Evropskoj uniji, ujedno i jedan od najdoslednijih po tom pitanju. Riječ je i o lideru jedne članice NATO-a koja se od početka drugačije odnosi prema rusko-ukrajinskom ratu od ostalih članica. U drugim državama bilo je kolebanja i različitih stavova, ali niko nije tako jasno i dosljedno zastupao jednu poziciju kao Orban. Zbog toga su ovi izbori važni i izvan Mađarske.

Mešoviti izborni sistem
Unutar Mađarske postoje nacionalne i lokalne teme koje su od značaja za mađarske građane i koje će uticati na njihovo opredeljenje. Parlamentarni izbori održaće se 12. aprila ove godine. Od uvođenja višestranačja, nakon pada komunizma 1989. Mađarska nije imala vanredne parlamentarne izbore. Od 1990. kada su održani prvi demokratski izbori, izborni ciklusi odvijaju se redovno, na svake četiri godine. To je posljedica specifičnosti mađarske političke kulture i izbornog sistema, koji je mješovit i ranije je bio veoma komplikovan.

U drugoj eri Orbana, izmenama ustava i izbornog zakona delimično je pojednostavljen, ali je i dalje mješovit, pri čemu pobjednik najčešće uzima većinu. U praksi to znači da pobjednička stranka obezbjeđuje natpolovičnu većinu u mađarskom parlamentu, zbog čega nema potrebe za vanrednim izborima. Stvaranje novih stranaka, cijepanje postojećih ili prelazak iz jedne stranke u drugu stranku u Mađarskoj nije česta pojava. Zbog toga se može konstatovati da je naš severni sused u tom smislu politički predvidljiv, jer se izbori održavaju redovno, svake četiri godine, što je jedna od osobenosti mađarskog političkog sistema.

Od uvođenja višestranačja, nakon pada komunizma 1989. Mađarska nije imala vanredne parlamentarne izbore

Na izborima 12. aprila očekuje se duel dvije političke opcije i dva politička lidera. Na jednoj strani je Fides, čiji naziv predstavlja akronim za Omladinski demokratski savez. Nastali su krajem osamdesetih godina kao antikomunistički pokret i stranka desnog centra. Orban je bio premijer od 1998. do 2002. godine. Bio je na čelu mađarske vlade kada je Mađarska postala punopravna članica NATO-a i podržavao je pristupanje Evropskoj uniji i doprinijeo ovom procesu koji se okončao 2004. godine.

Druga Orbanova era

Druga era Viktora Orbana započela je 2010. i traje do danas. Nakon pobede nad dugogodišnjim rivalom Ferencom Đurčanjem i njegovim tadašnjim socijalistima, pošto se stranka podijelila, Đurčanj je napravio svoju političku opciju, Demokratsku koaliciju. Orban mijenja politički kurs, naročito u odnosu koji je imao sa Evropskom narodnom partijom iz koje je naposletku Fides i isključen, pa je onda formirana jedna grupacija u čijem sastavu je Fides, na čijem čelu je Orban, budući da je jedini iz te grupacije premijer, unutar Evropske unije, a to je grupacija Patriote za Evropu. Njegova politika zasniva se na suverenizmu i izrazito je antiimigrantski orijentisana. Orban smatra da je za rusko-ukrajinski rat kriva Evropska unija i da Mađarska mora da gleda isključivo svoje interese, koji nisu u skladu s politikom Evropske unije i zvaničnog Brisela.

Iako je Mađarska i dalje članica Unije i Šengenskog prostora, on nastoji da pronađe politički prostor za saradnju sa akterima izvan Evropske unije, kao što su Ruska Federacija, Kina i Turska, a u posljednje vrijeme i sa Sjedinjenim Američkim Državama. Budući da je Orban od početka podržavao Donalda Trampa i sve vrijeme, čak i u periodu 2021–2025. godine, kada Tramp nije bio u Beloj kući, on je bio na njegovoj strani, što je javno isticao.

S jedne strane je postojeća vlast Viktora Orbana i Fidesa i njegovog mlađeg koalicionog partnera KDMP-a, odnosno Demohrišćanske partije, s druge strane ćemo imati izazivača u vidu Tise. Tisa je stara partija u Mađarskoj, čiji je naziv takođe akronim, a koju je preuzeo Peter Mađar. Mađar je bio deo Fidesa, član Fidesa i dio sistema vlasti Viktora Orbana, ali je napustio tu vlast prije nekoliko godina. On je bio i suprug tadašnje ministarke pravde Judit Varge od koje se razveo i to je izazvalo političke i druge skandale, a Peter Mađar je tada ušao u politiku kao oponent Fidesu i vremenom preuzeo tu malu političku stranku i od nje počeo da pravi nešto veću strukturu, izašao na izbore za Evropski parlament, gdje je osvojio oko 30 odsto glasova, i tu se postavio kao glavni izazivač Orbana.

Orban nastoji da pronađe politički prostor za saradnju sa akterima izvan Evropske unije, kao što su Ruska Federacija, Kina i Turska, a u poslednje vreme i sa SAD

Nakon toga Tisa je primljena u punopravno članstvo Evropske narodne partije i u suštini će ovo biti referendumski izbori za i protiv Orbana, odnosno, iako nije takav sistem, ali u velikoj meri će se ljudi opredeljivati liderski za i protiv, odnosno za Orbana ili za Petera Mađara. Mađarski izborni sistem ima svoje specifičnosti koje u izvjesnoj mjeri daju prednost Fidesu.

Ishod izbora
Mađarski parlament broji 199 poslaničkih mjesta, od čega se 106 bira po jednokružnom većinskom sistemu, a 93 po proporcionalnom sistemu. Jednokružni većinski sistem znači da ima 106 izbornih jedinica širom Mađarske, u kojima se glasa za poslanike koje kandiduju političke partije ili grupe građana, ali ovde ćemo imati duele u svakom okrugu, isključivo između Tise i Fidesa, kao i neke manje partije.

Glasa se za ime i prezime tog kandidata i on kada pobjedi postaje poslanik, pobjeđuje tako što u odnosu na sve druge protivkandidate osvoji najveći broj glasova, nema drugog kruga i nema uslova da se osvoji preko 50 odsto glasova u prvom krugu, kao kod nas pri izboru predsednika republike, jer je naš sistem većinski, ali dvokružni. Stoga će ishod izbora dati jasniju sliku o budućem političkom pravcu Mađarske i odnosima snaga na njenoj političkoj sceni, a ujedno će pokazati i raspoloženje birača nakon dugogodišnje dominacije jedne političke opcije.

NAJNOVIJE IZ RUBRIKE

NETANJAHU PRUŽIO RUKU PROTIVNIKU: Predložio formiranje vlade nacionalnog jedinstva

IZRAELSKI premijer Benjamin Netanjahu pozvao je lidera Jašara Gadija Ajzenkota da formira vladu nacionalnog jedinstva uključujući i njegovu stranku Likud.

NESTAO BEZ TRAGA U AUSTRIJI: Porodica mladića (20) iz BiH moli za pomoć (FOTO)

VEĆ četiri dana nema nikakvih vijesti o 20-godišnjem Adelu Vejzoviću, porijeklom iz Bosne i Hercegovine, koji je nestao u austrijskom mjestu Haid, u opštini Ansfelden, nedaleko od Linca.

SUZAVAC I NEMIRI U FRANCUSKOJ: Policija intervenisala u Parizu

POLICIJA je ispalila suzavac na demonstrante na Trgu nacija u Parizu, gdje je završen veliki protestni marš protiv rasta cijena i policijskog nasilja, javio je dopisnik RIA Novosti.

PUTIN, TRAMP I SI ZAJEDNO ZA STOLOM: Kremlj otkrio datum i mjesto sastanka

SASTANAK predsjednika Rusije Vladimira Putina, Kine Si Đinpinga i SAD Donalda Trampa održaće se 19. novembra u kineskom gradu Šenženu, rekao je portparol Kremlja Dmitrij Peskov.

JEZIVA TRAGEDIJA U GRČKOJ: Zgrada se obrušila na dva vatrogasca tokom gašenja požara (VIDEO)

DVA vatrogasca, starosti 23 i 44 godine, poginula su danas, a jedan je povrijeđen kada se dio napuštene zgrade urušio tokom gašenja požara u mjestu Zefiri, u opštini Fili, nedaleko od Atine.

NJEMAČKA SE VRAĆA KORIŠTENJU UGLJA: Ponovo pokreće stare termoelektrane

NJEMAČKO Ministarstvo ekonomije pripremilo je nacrt zakona o korišćenju starih termoelektrana na ugalj zbog moguće nestašice gasa tokom zime, pri čemu će se operativni troškovi prebaciti na potrošače, objavio je list "Tagešpigel".

ZEMLJOTRES U KOMŠILUKU: Treslo se preko 3 stepena po Rihteru

POTRES magnitude 3,1 prema Rihterovoj skali zabilježen je u subotu, 14. novembra, u 9:32 sati u Jadranskom moru, jugozapadno od hrvatskog ostrva Lastova.

HOROR U HRVATSKOJ: Pronađeno tijelo žene u stanu, sumnja se na ubistvo

MRTVA žena pronađena je u stanu u Starim Mikanovcima, sumnja se na nasilnu smrt, a muškarac koji se dovodi u vezu sa tim je pod nadzorom policije.

HAOS U SAD: Do sada otkazano skoro 2.500 letova

KOMPANIJA za praćenje letova "Flajtaver" saopštila je da su do sada otkazana 2.493 leta unutar, ka i iz SAD.

POTPUNA OBUSTAVA LETOVA U SAD: Stiglo hitno naređenje Federalne uprave – „Do daljeg“

AMERIČKA Federalna uprava za vazduhoplovstvo (FAA) naredila je obustavu svih poletanja na teritoriji Sjedinjenih Američkih Država, pozivajući se na neodređene bezbjednosne razloge.