BOLAN POČETAK PROLJEĆA: Srbi na KiM ne zaboravljaju martovski pogrom, zločinci i dalje slobodno hodaju (VIDEO)

Foto: Arhiva Novosi

Na današnji dan prije 21 godinu počeo je trodnevni pogrom Srba na Kosovu, a neposredni povod za to bila je vijest Radio televizije Kosova o tome da su Srbi navodno odgovorni za utapanje trojice albanskih dečaka iz sela Čabra u reci Ibar, na severu Kosova, 16. marta 2004. godine, što je ubrzo demantovao Unmik.

Nasilje Albanaca prema Srbima i srpskoj imovini krenulo je na sjeveru Kosova, u Severnoj Mitrovici, zatim se prelilo na Čaglavicu, Prištinu, Podujevo, Vučitrn, Istok, Đakovicu, Lipljan, Uroševac, Vitinu, Suvu Reku, Obilić, Prizren, Gnjilane, Kosovsku Kamenicu, Peć…

Tokom pogroma koji je trajao 17, 18. i 19. marta ubijeno je osam Srba, povređeno najmanje 170 i proterano njih više od 4.000. Porušeno je oko 900 srpskih kuća i zapaljeno 35 vjerskih objekata, uključujući 18 spomenika kulture. Zauvijek su uništene brojne ikone i nepokretna kulturna dobra. Etnički je očišćeno više mjesta.

U obračunu sa pripadnicima međunarodnih snaga bezbjednosti stradalo je i 11 Albanaca. Povrijeđeno je i desetine pripadnika međunarodnih snaga koji su se sukobili sa lokalnim Albancima.

Pogrom 17. 18. i 19. marta događao se naočigled prisustva više hiljada pripadnika međunarodnih mirovnih snaga Kfora i Unmika.

Srbe koji žive na Kosovu mart mjesec podsjeća na tragične događaje, početak Nato bombardovanja i pogrom, a najbolnije početak proljeća doživljavaju oni kojima su tih dana stradali članovi porodice, prijatelji, komšije ili imovina, piše Kosovo onlajn.

Zoran Simijonović je 17. marta, kao i obično, sa porodicom bio u Lipljanu, ne sluteći da će već narednog jutra njegova kuća biti spaljena, a on sa suprugom, troje male djece i roditeljima biti protjeran sa ognjišta.

On ističe da mu je jako bolno da se priseća tih dana i poslije 21 godine, navodeći da je 17. mart je bio refleksija događaja iz Prištine.

„Mi smo bili u sjevernom delu Lipljana, gde je mahom živelo najviše Srba i pod zaštitom smo bili finskog Kfora. Na početku ulice bilo je borbeno vozilo, koje je bilo stalno na dežurstvu. Mi smo imali kuću na sredini ulice i nismo primjetili šta se dešava. To se dešavalo negdje u popodnevnim časovima, od 17 sati pa nadalje. Čuli smo neke zvuke, ali ništa nismo očekivali, smatrali smo da smo zaštićeni. Međutim, poslije izvjesnog vremena čuli smo žagor u ulici, kada smo supruga i ja izašli, šta smo imali da vidimo, ulica poptuno gori, naša kuća je bila u središnjem dijelu, vidimo da oni već ulaze, masa ogromna, puna ulica, pale sve pred sobom, ulaze nam u dvorište. U kući smo bili supruga, ja i troje djece, jedno pet godina i dvoje od po četiri, majka i otac. Njih sam sklonio u unutrašnjosti kuće, odmah su nam bacili bombu bočno, pošto smo bili na raskrsnici, bačena nam je bomba u dnevnom boravku. Pored nas je bio još jedan bračni par, bilo je golgote, sve je živo gorjelo, a mi smo bili zatočeni u kući“, priča Simijonović.

On navodi da je njegovu porodicu, i komšije, Unmik tek iz trećeg pokušaja uspio da evakuiše.

„Jednostavno nismo imali šanse da izađemo. Tri puta nas je Unmik policija izvlačila iz kuće, tu porodicu i nas, toliko je bilo mase ljudi, jedan dio u Gracku, a drugi dio na raskrsnici prema Novom Naselju. Tog dana naša kuća nije zapaljena, te večeri i nas su smjestili u Suvom Dolu“, navodi on.

Simijonović se prisjeća i da Kfor u tim trenucima nije činio gotovo ništa da zaštiti narod.

„Mi smo sutradan, u tri sata ujutru, dobili dojavu da nam se kuća pali. Finski Kfor je imao dve baze, jednu u centru Lipljana, jednu ispred Suvog Dola. Supruga i ja smo pješice otišli da im se obratimo, izašao je vojnik, pitali smo da nam pomognu, `pale nam kuću u centru`, rekli smo. On se vratio nazad i rekao, `izvinite, nije bezbjedno, ne možemo da vam pomognemo`. Na njihovu veliku sramotu, oni su navodno došli da štite, uvode red, a jednostavno su samo pobjegli. Šta mogu da kažem o takvoj vojsci, organizaciji, sve najgore. Oni nama kažu, `ne možemo`, a bilo ih je dva kontigenta, mi odemo pješice, šta da vidimo, Kfor je obezbjeđivao zapaljene kuće, maltene. I gledamo, supruga je kroz prozor uzela neke stvari i vratili smo se pješice. Imali smo kuću, više objekata, proizvodni pogon, to mi je sve zapaljeno, a ono što nam nije zapaljeno, pokrali su nam posle toga, zatim smo se selili i ponovo vratili u Lipljan i do dana današnjeg smo i dalje tu“, ističe Simijonović.

Tokom trajanja pogroma u Lipljanu je zapaljeno oko 30 kuća, bilo je pokušaja da se unište i crkve, dok se Lipljanci od 17. marta nisu oporavili ni danas.

„Tada je bilo otprilike oko 2.000 Srba, danas ima oko 400. Same brojke govore koliki je udarac to bio za naš narod i mislim da se nismo oporavili do dana današnjeg. Mi koji smo ostali, u veoma malom dijelu, sjećamo se tih stvari, međutim, oporavili se nismo. U gradu gdje smo bili većina od preko 90 odsto, ostali smo minorna manjima, tako da nam nije lako“, navodi on.

Među prvima na udaru srpskih sredina južno od Ibra bila je Čaglavica, udaljena od Prištine samo nekoliko kilometara, gdje je samo dva dana pre početka nasilja, 15. marta, ranjen Jovica Ivić, tada srednjoškolac.

Ivić je 15. marta pogođen sa pet metaka, ali je nakon pomoći ljekara i osmočasovne operacije preživio.

„Vijest se brzo pronela selom, iste večeri, takoreći, Jovica se vraćao iz prodavnice, nije bilo struje u tim trenucima, i kada je prolazio pored magistralnog puta zaustavio se auto, mislim da je tada pričao da je bila crvena golf trojka, da su ga pozvali da im navodno nešto objasni i kada je prišao do automobila oni su pucali u njega“, navodi mještanin Čaglavice Marko Marković.

17. mart je, kako ističe, počeo velikim protestom Srba u Čaglavici, koji su revoltirani zbog pokušaja ubistva Jovice Ivića želeli da iskažu neslaganje sa onim što se dešava, i stanu na put zločinima i ubistvima, međutim, ističe da je kao odgovor na sve to usledio napad više hiljada albanskih ekstremista iz pravca Prištine.

„Kao rezultat tih napada spaljeo je oko 10 kuća u samom selu, ali ono što je najgore od svega toga jesu posljedice martovskog pogroma, jer poslije tog događaja ništa nije ostalo isto, ljudi su potpuno drugačije posmatrali situaciju, budućnost na ovim prostorima, shvatili su da su oni potpuno sami, nezaštićeni i da u svakom trenutku mogu doživjeti sudbinu svojih sunarodnika iz 1999. godine, i u takvoj situaciji strah je intenzivirao i naglo pokrenuo kako seobu, tako i prodaju, što oranica, njiva, a kasnije i kuća. Kao logičan slijed takvih događaja došli smo i situaciju koju imamo danas“, rekao je Marković.

Sveštenik Dragiša Jerinić je 2004. godine bio paroh u Kosovu Polju. On navodi da je 17. i 18. mart jako teška i ružna priča koju mnogi žele da zaborave.

„Boraveći i živeći u tom periodu u Kosovu Polju, nekada gradiću sa više od 95 odsto stanovništva srpskog prekla, dolazi do situacije da je za ta dva dana sve ono što je srpsko nastradalo. Spaljena je crkva Svetog Nikole u Kosovu Polju, bačen je molotovljev koktel na crkvu Svete Katarine u Bresju, spaljen je Dom zdravlja, osnovna i srednja škola, srednjoškolski centar poznat kao `Sveti Sava`, pošta i dio željezničke stanice gde su Srbi išli na posao i odakle su radili putujući put Zvečana i dalje“, ističe on.

Za većinu Srba koji su nakon bombardovanja ostali u Kosovu Polju, 17. mart bio je presudan.

„Srbima preostalim do martovskog pogroma, koji su uspjeli nekako da prežive od 1999. godine, do 2004., 76 porodica, spaljena su im kompletna domaćinstva, uništena su 132 objekta koja su pripadala Srbima u ličnom vlasništvu i sve ostale institucije su spaljene i uništene. Do dana današnjeg ostalo je jedino da su crkve stavljene u bogoslužbenu upotrebu, da su obnovljene, ali ne u potpunosti, recimo Crkva Svetog Nikole u Kosovu Polju, jer ono što je stradalo u paljenju, unutrašnjost crkve, još ima tragova na freskama i ikonama“, podsjeća on.

Svešetnik Jerinić tvrdi da je 17. i 18. mart dugo pripreman i organizovan „od strane većine tajnih i špijunskih službi iz Evrope i Amerike“, a da su, kako ističe, Albanci bili samo izvršioci.

„To vidimo mi koji ovde živimo, zato što niko nije odgovarao za te zločine, niko nije odgovarao ni za ljude koji su nastradali“, rekao je.

Podsjetio je da je u Kosovu Polju 17. marta živ spaljen Zlatko Trajković.

„On je sa suprugom bio u jednoj kući gdje su radili, jer su čistili domove gdje su stanovali Unmikovi policajci. Kada su krenuli iz tog doma i dvorišta da izlaze, krenuli svojoj kući, njih je rulja presrela, isprebijala, ženu na svu sreću manje, pa je ona i pobjegla, a Zlatka su isprebijali, bacili u kanal pored puta, gdje su ga i palili. Da niko ne odgovara za takav zločin to može samo u saradnji sa nalogodavcima i organizatorima“, ističe otac Dragiša.

Tokom pogroma, podseća svešetenik, nastradalo je 35 verskih objekata na Kosovu, među njima i crkva Bogorodica Ljeviška u Prizrenu koja je pod zaštitom Uneskoa, a koja, kako ističe, još nije obnovljena.

„Da je bilo volje ili malo mudrosti moglo je puno toga da se organizuje, da se popravi, ali oni koji su to organizovali, oni su željeli da mi nestanemo odavde. Nisu uspjeli u toj svojoj namjeri jer mi znamo da je Bog na našoj strani, i samo kroz veru u Boga, poštovanje njegovih svetih i udruživanje naših snaga, možemo polako da se organizujemo i da živimo na jedan dostojanstven način. Treba puno snage i volje za sve to, ali ako znamo šta čuvamo, šta je naša dužnost i obaveza, jer mi smo ove prostore nasledili od naših svetih predaka, naši sveti preci Nemanjići su mnogo gradili na Kosovu i Metohiji, i oni su se pored toga što su bili vladari, odricali mnogo toga da bi sagradili svetinje, da se u njima okupljamo i molimo i da sačuvamo i ove prostore i svoj život ovdje dostojno“, istakao je sveštenik.

Mirjana Marković iz Kosova Polja, koja i dalje uz manji broj Srba živi u tamošnjem naselju, Mašinskom parku, tvrdi da su cjelokupna dešavanja tog dana bila zastrašujuća.

„Jezivo, masa ljudi koja ide, pali, ruši i gazi sve pred sobom. Dete mi je imalo devet godina, ne znaš da li da spašavaš dete ili glavu. Stara majka u jednom delu Kosova Polja, mi u drugom. Prošli smo kroz tu razjarenu masu sa deteom, došli do Ugljara. Majka je posle par sata bila izbačena iz stana na ulici, posle 40 godina sticanja svega toga, izašla je sa jednom kesom, hvala Bogu živi i zdravi. Ostali smo živi što je najbitnije u celoj priči“, navodi Marković.

U Kosovu Polju je nasilje krenulo oko podneva, prisjeća se.

„Bila je jedna pucnjava na bivšeg kolegu koji se kretao prema Kuzminu, i onda, kako je odmicalo vreme, negde oko pola tri, kada smo mi već krenuli kući, krenula je da gori škola, pa onda Dom zdravlja, a zatim i kuće, jedna po jedna, nisu imali uopšte poštovanja, ni prema starim ljudima, ni prema deci, ni prema kome. Nemilosrdni“, tvrdi Marković.

Zaštite nije bilo ni od Kosovske policije, ni od Kfora, tvrdi Marković.

„Ni u jendom trenutku nas niko nije zaštitio, KPS policija, koja je navodno pravila kordon da se ne dođe do Doma zdravlja, maltene se grlila sa ljudima koji su bili u masi, sa huliganima i ubicama. Kfor se pojavio posle dva dana, konkretno u Mašinskom parku, oni su došli posle dva dana. Da li je to bio scenario, dogovor ili šta već, to samo oni znaju i neka nose na duši“, ističe Marković.

U Mašinskom parku, gdje su do 2004. godine živeli Srbi, ostalo ih je dvadesetak, tvrdi Marković.

„Nakon toga se živelo pod velikom dozom straha, mada, mogu da kažem da većina ljudi koja je bila u toj masi nije bila iz Kosova Polja, jer sam rođena u Kosovu Polju i sve vrijeme bila tu, nisam te ljude poznavala,vjerovatno Drenica, ili okolina, ili ko već zna odakle. Mašinski park je do 2004. godine, do marta mjeseca bio pun, čisto srpski, nakon toga je krenulo osipanje“, pojašnjava Marković.

Poslije pogroma nad Srbima, uhapšeno je 270 Albanaca, 143 osobe su osuđene, većina na novčane kazne, a 67 njih osuđeno je na zatvor, ali ne i glavni akteri.

Ubijeni Srbi

U opštini Kosovska Mitrovica ubijeni su Borivoje Spasojević (1941) i Jana Tučev (1968), u Lipljanu Nenad Vesić (1951), otac i sin, Dobrivoje (1955) i Borko (1984) Stolić ubijeni su u Drajkovcu, opština Štrpce, u Gnjilanu je ubijen Boban Perić (1952), profesor fizičkog vaspitanja u selu Kusce, u opštini Kosovo Polje ubijen je Zlatibor Trajković (1942) iz Kosova Polja, a u opštini Prizren, u prizrenskoj Bogosloviji Dragan Nedeljković (1943).

Uništene i oštećene crkve i manastiri

U Prizrenu su nastradale Bogorodica Ljeviška (14. vijek), Crkva svetog Spasa (14. vijek), Saborni hram svetog velikomučenika Georgija (1856), Crkva svetog Nikole Tutuceva (14. vijek), Crkva svetog Georgija Runovića (16. vijek), Crkva svete Nedelje (14. vijek), Crkva svetog Pantelejmona (14. vijek), Crkva svetog Kozme i Damjana (14. vijek), Crkva svete Nedelje u Zivinjanu, Manastir Sveti Arhangeli (14. vijek), kao i zgrada Bogoslovije Sveti Kirilo i Metodije i Episkopski dvor. U Orahovcu je uništena Crkva svete Nedelje (Kirijake, 1852), Brnjača. U Đakovici su nastradali Hram Uspenja Presvete Bogorodice (16. vijek) sa parohijskim domom, Katedralna crkva Svete Trojice (razoreni su zvonici koji su preživeli miniranje 1999. godine) i Crkva svetog kneza Lazara u mjestu Piskote. U Srbici je zapaljen Manastir Devič (15. vijek). U Peći su uništene mitropolija sa parohijskim domom Crkve svetog Preteče i Krstitelja Jovana, Crkva Vavedenja Presvete Bogorodice u Belom Polju (ponovo zapaljena) i Crkva svetog Jovana Preteče i Krstitelja u Pećkoj banji. U Uroševcu je nastradala Crkva svetog cara Uroša, u Kosovskoj Kamenici crkva u Donjoj Slapašnici, kao i crkva u Talinovcima, u Štimlju Crkva svetog arhangela Mihaila. U Prištini je zapaljena Crkva svetog Nikole (19. vijek), u Kosovu Polju je zapaljena Crkva svetog Nikole i u obližnjem Bresju Crkva svete Katarine. U Vučitrnu je uništena Crkva svetog Ilije. U Obiliću je nastradala nova crkva. U Kosovskoj Mitrovici je uništena Crkva svetog Save, a u Podujevu crkva iz 1930. godine.

NAJNOVIJE IZ RUBRIKE

BOLEST REGISTROVANA U SEDAM OKRUGA: Od afričke kuge u Srbiji uginulo 36.632 svinje

MINISTAR poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Dragan Glamočić izjavio je danas da je do sada od afričke kuge svinja uginulo i eutanazirano 36.632 svinja, a bolest je registrovana u sedam okruga, 13 opština i 62 naseljena mjesta, uz 930 zaraženih gazdinstava.

„SVAKE GODINE JE SVE GORE“: Tropske temperature ugrozile život riba u bari Tišina kod Šamca

TROPSKE temperature i dugotrajna suša uzrokovale su drastičan pad nivoa vode u bari Tišina kod Šamca, ugrozivši biljni i životinjski svijet. U cilju očuvanja ekosistema ovog barskog kompeksa organizovano je svakodnevno upumpavanje vode bogate kiseonikom.

NAORUŽAJTE SE STRPLJENJEM: Duge kolone vozila na izlazu iz BiH

DUGE su kolone putničkih vozila na izlazu iz BiH na graničnim prelazima Velika Kladuša, Novi Grad, Kostajnica, Pavlovića most, Hum i Vardište, a na ulazu na prelazu Doljani, saopšteno je iz Auto-moto saveza Republike Srpske.

ZEMLJOTRES POTRESAO PODRUČJE ČELINCA: U Banjaluci osjetili udar, građane probudilo podrhtavanje

ZEMLJOTRES magnitude 2,6 stepeni po Rihteru registrovan je jutros u 4.48 časova u području Čelinca, a podrhtavanje tla osjetili su stanovnici Čelinca, Banjaluke, Prnjavora i okolnih mjesta.

I DANAS VRUĆINE: Danas do 38 stepeni, ponegdje mogući kratkotrajni pljuskovi

U Bosni i Hercegovini danas će biti sunčano i veoma toplo vrijeme sa temperaturom do 38 stepeni Celzijusovih.

ŠIŠANJE POSTAJE LUKSUZ: Evo koliko koštaju frizerske usluge u Banjaluci

CIJENE frizerskih usluga u Banjaluci znatno se razlikuju od salona do salona, a konačan račun najviše zavisi od dužine kose, vrste usluge i utrošenog materijala

DODIK: Republika Srpska ide naprijed kada vodi računa o porodici, borcima, sportu i mladima

REPUBLIKA Srpska ide naprijed kada vodi računa o porodici, borcima, sportu i mladima, rekao je predsjednik Milorad Dodik, ističući da su upravo te oblasti obilježile proteklu sedmicu.

ROĐENO 17 BEBA: Najviše u ovom gradu Srpske

 U REPUBLICI Srpskoj u protekla 24 časa rođeno je 17 beba, devet dječaka i osam djevojčica, rečeno je Srni u porodilištima.

DODIK: Razmotriti i zabranu ulaska u Srpsku Mihaelu Martensu

PREDSJEDNIK Milorad Dodik istakao je da su laži koje su godinama plasirane o Srbima i Republici Srpskoj učinile život ljudima mnogo težim nego što bi bio da nisu tako bezočno satanizovani, a da je mnoge pakosti, opijen mržnjom, nanio i Mihael Martens.

POŽAR OBUSTAVIO SAOBRAĆAJ U OVOM DIJELU BiH: Vatra i dim prišli blizu puta

ZBOG požara u blizini puta i dima, obustavljen je saobraćaj na magistralnom putu Kazaginac-Prisika, saopšteno je iz BiHAMK-a.