SANKCIJE ČETVRINI SVJETSKE POPULACIJE: Amerike države baca na koljena

Foto: Brett Saules pehels

Ideja je da se ciljana država na ovaj način finansijski uguši, baci na  koljena i potčini pa čak i prisili na smjenu vlasti. Želja i namjera je da se na ovaj način održi dominantna američka pozicija u svjetskoj političkoj areni. Iako od strane američkih zvaničnika možemo čuti da su njihovi potezi motivisani ljudskim pravima i demokratijom, sankcije nemaju apsolutne veze sa istim, štaviše – njima se otvoreno krše neka od osnovnih ljudskih i univerzalnih prava, definisanih poveljama Ujedinjenih nacija.

Mapa sankcionisanih država

CRNA LISTA
One su prvi put primijenjene početkom dvadesetog vijeka kao način iskorišćavanja tokova globalizacije i za odbranu liberalnog internacionalizma, odnosno hegemonizma. Trebalo bi da budu alternativa ratu, ali pokazale su se kao mračni paradoks – osmišljene da spriječe rat, one su postale pogubnije od posljedica ratnih dejstava.

Sankcije su nažalost postale glavno spoljnopolitičko oruđe Amerike. Kuba, Iran, Sjeverna Koreja, Rusija, Sirija i Venecuela su pod sveobuhvatnim sankcijama, što znači da je većina komercijalnih i finansijskih transakcija sa pravnim licima i pojedincima u ovim zemljama zabranjena američkim zakonom.

Još 17 zemalja, uključujući Avganistan, Bjelorusiju, DR Kongo, Etiopiju, Irak, Liban, Libiju, Mali, Nikaragvu, Sudan i Jemen, podliježu takozvanim ciljanim sankcijama, odnosno američki zakon zabranjuje održavanje finansijskih i komercijalnih odnosa sa određenim kompanijama, pojedincima i često vladama.

Još sedam zemalja, uključujući Kinu, Eritreju, Haiti i Šri Lanku, podvrgnuto je specijalnoj kontroli izvoza. Ova već prilično duga lista ne uključuje one ciljane sankcije koje su uvedene pojedincima i kompanijama u zemljama kao što su Salvador, Gvatemala ili Paragvaj, niti sankcije uvedene teritorijama kao što su Hong Kong, Balkan, Krim, Donjeck i Lugansk. Kada se pomene Balkan sankcije su uvedene pojedincima i kompanijama iz Srbije, Sjeverne Makedonije, Republike Srpske i FBiH.

NAJUGROŽENIJI

Prema posljednjim zvaničnim podacima Ministarstva finansija, SAD su do 2021. godine uvele sankcije za više od devet hiljada pojedinaca. Samo te godine, procentualno gledajući, zabilježen je rast broja sankcionisanih lica i kompanija za 933 odsto. Od tada pa do danas administracija Džozefa Bajdena nastavila je sa takvom politikom, dodajući još par hiljada ljudi na ovu američku crnu listu. Kada se podvuče crta – zemlje koje su pod nekom vrstom sankcija SAD čine nešto više od jedne petine globalnog BDP-a, odnosno više od jedne trećine svjetske populacije živi u zemljama koje su pod sankcijama.

Najdrastičniji primjer – Kuba. Sankcije ovoj zemlji uvedene su nakon 1959. godine, kada je Fidel Kastro postao premijer Kube, srušivši postrevolucionarnu kubansku vladu koja je bila favorizovana od strane SAD. Ironično, prethodni Batistin režim je djelimično poražen zbog embarga na oružje koje su SAD nametnule. Od tada je na snazi nezapamćeni trgovinski embargo.

Trebalo bi navesti i primjer Sjeverne Koreje, ali i Venecuele, kojoj je prihod smanjen za nevjerovatnih 99 odsto, nakon što je ova zemlja stavljena na američku crnu listu, gurajući ovu zemlju, odnosno njene građane u siromaštvo, ali i primjer Sirije, kada je spriječeno slanje humanitarne pomoći ovoj državi, nakon razornog zemljotresa. Pojedini pravni eksperti su tada ovo nazvali nečuvenim necivilizacijskim činom koji predstavlja zločin protiv čovječnosti.

Pojedini ekonomisti su proučavali efekat sankcija na 98 zemalja u periodu od 35 godina. Njihovi rezultati sugerišu da one skraćuju očekivani životni vijek ljudi. Ukazali su i na porast smrtnosti djece, ali i identifikovali da su žene najteže pogođene. Upozorili su da ekonomske sankcije SAD povećavaju siromaštvo, što onda samo povećava ionako veliki jaz između bogatih i nerazvijenih zemalja.

LJUDSKA PRAVA

Prije par godina Savjet UN za ljudska prava imenovao je specijalnog izvjestioca, koji je trebalo da utvrdi negativni uticaj sankcija na ljudska prava. To je bila Elena Dovgan, profesorka na Katedri za međunarodno privatno i evropsko pravo Fakulteta za međunarodne odnose Bjeloruskog državnog univerziteta. Ona je tada upozorila na izuzetno negativan uticaj sankcija u pojedinim državama, ali kao i na prava pogođenih pojedinaca. Kako je istakla one utiču na čitav spektar ljudskih prava, od prava na život do ekonomskih i socijalnih.

Prema njenim riječima, savremeni sistem međunarodnih odnosa zasniva se na Povelji Ujedinjenih nacija, u kojoj su ugrađeni osnovni principi međunarodnog prava – princip neupotrebe sile i prijetnje silom, suverene jednakosti država, neupotrebe sile i prijetnje silom. Tu je i nemiješanje u unutrašnje stvari država i princip poštovanja međunarodnih obaveza.

Dovganova je kritikovala SAD zbog korišćenja eksteritorijalne jurisdikcije za uvođenje sankcija stranim pojedincima. Ova praksa, prema njenom mišljenju, predstavlja klasično kršenje ljudskih prava, uključujući pravo na pravilan proces i pretpostavku nevinosti, kao što je sadržano u Međunarodnom paktu o građanskim i političkim pravima, koji su ratifikovale SAD. Kako je istakla, Amerika godinama uvodi sankcije pojedincima i entitetima bez domaće krivične jurisdikcije i u odsustvu univerzalne jurisdikcije. Kako je dodala, budući da sankcije obično uključuju zabranu putovanja i zamrzavanje imovine, one krše pravo na slobodu kretanja i pravo da se ne bude arbitrarno lišen imovine.

– Strah od američkih sankcija naveo je mnoge kompanije i finansijske institucije da se previše trude da ih ispoštuju kako bi smanjili rizike za sebe. Ovo samo pogoršava uticaj sankcija na ljudska prava – rekla je ona, navodeći da je nusprodukt svega ovog i kršenje radničkih prava.

ZAPAD PROTIV OSTALIH

Sve ovo nije obeshrabrilo aktuelnu američku administraciju da nastavi sa ekonomskim, finansijskim i trgovinskim sankcijama. Zamrzavaju se računi nacionalnih i privatnih banaka, zabranjuju plaćanja i transfer novca. Uvode čak i sajber sankcije koje sprečavaju korišćenje određenih aplikacije ili platformi. Jedna od mjera američkog pritiska jeste i blokada zahtjeva za kredite Međunarodnog monetarnog fonda i Svjetske banke.

Čelne ljude u Vašingtonu nije mnogo dotaklo ni to što je o ovoj temi u nekoliko navrata razgovarano na sastancima Savjeta za ljudska prava Ujedinjenih nacija (HRC) pa ni što su usvajane rezolucije kojima se osuđuje uvođenje sankcija.

Kako je navedeno u ovim dokumentima sankcije imaju dalekosežne negativne implikacija na ljudska prava, ali i populaciju ciljanih država, nesrazmjerno pogađajući siromašne i osobe u najugroženijim situacijama.

Zemlje koje su bile protiv donošenja ovih rezolucija bile su SAD, njeni evropski saveznici i Japan. Jedina nacija koja je bila uzdržana bila je Argentina, kojom upravlja lider krajnje desnice Havijer Milei, koji je obećao čvrstu podršku SAD. Mnogi su ovo glasanje nazvali – Zapad protiv ostatka svijeta.

NAJNOVIJE IZ RUBRIKE

OVO SE NE VIĐA SVAKI DAN: Predsjednik Mongolije 20 puta podigao 100 kilograma iz benča (VIDEO)

PREDSJEDNIK Mongolije Ukhnaa Hurelsuh privukao je pažnju javnosti snimkom iz jedne vojne jedinice, gdje je sa 58 godina uspio 20 puta podići 100 kilograma iz benča.

MIJENJA SE IZGLED NOVČANICE EVRA: Evropska centralna banka pozvala građane

EVROPSKA centralna banka (ECB) pozvala je građane Evrope da do 21. septembra učestvuju u javnoj anketi za izbor prijedloga dizajna nove serije novčanica evra, koje će po prvi put od uvođenja 2002. godine dobiti potpuno novi izgled.

UBIJENA MLADA ŽENA, MAJKA ŠESTORO DJECE: Tražila pomoć policije neposredno prije ubistva

ŽENA (35), majka šestoro djece, ubijena je u utorak naveče u Slatini u Hrvatskoj, a nakon zločina otvoreno je pitanje da li je njena smrt mogla biti spriječena, piše Jutarnji.

BIVŠI MINISTAR OSUĐEN: Vodio suprugu po elitnim hotelima, pa račune slao budžetu

MILUTIN Simović, bivši ministar poljoprivrede i ruralnog razvoja Crne Gore, osuđen je na šest mjeseci kućnog zatvora za produženo krivično djelo zloupotreba službenog položaja.

TREĆA ŽRTVA: Preminula žena povrijeđena u požaru kod Omiša

U KBC-u Split jutros, 10. septembra, preminula je još jedna osoba teško povrijeđena u velikom požaru koji je 13. avgusta buknuo na području Omiša, potvrđeno je Indeksu.

ZBOG ESKALACIJE SUKOBA SAD I IRANA: Cijena nafte skočila iznad 100 dolara

CIJENA sirove nafte Brent porasla je u srijedu uveče iznad 101 dolara po barelu, prvi put od maja, podstaknuta eskalacijom tenzija između Sjedinjenih Američkih Država i Irana i jačom potražnjom Kine za naftom.

DRAMA U HRVATSKOJ: Gori fabrika, širi se gust dim (VIDEO)

VELIKI požar izbio je danas, 9. septembra, oko 15 časova u industrijskom kompleksu Petrokemije u Kutini.

PUTIN I TRAMP RAZGOVARALI O VELIKOM SUSRETU: Evo gdje bi mogli da se sastanu sa Sijem

PREDSJEDNICI Rusije i SAD Vladimir Putin i Donald Tramp su se tokom prethodnog telefonskog razgovora dotakli teme mogućnosti održavanja trilateralnog sastanka Rusije, SAD i Kine na predstojećem samitu APEK-a, izjavio je portparol Kremlja Dmitrij Peskov.

JAKO NEVRIJEME POGODILO SLOVENIJU: Drveće padalo na automobile, krov odletio sa zgrade (FOTO/VIDEO)

JAKO nevrijeme zahvatilo je pojedine dijelove Slovenije.

ZAPALIO ŠEFU AUTO, PA SVE SNIMIO: Državljanin BiH uhapšen u Hrvatskoj

PRIPADNICI Policijske postaje Vodice uhapsili su državljanina Bosne i Hercegovine (44), osumnjičenog da je zapalio automobil šefu, koji mu je i sunarodnik (33).