KOSTI KĆERI I SINOVA SRPSKE MAJKE IZNOSILE IZ SARAJEVA: Egzodus Srba iz grada na Miljacki

Foto: Profimedia

Srbi su napustili odbranjene opštine i naselja tadašnjeg Srpskog Sarajeva – Grbavicu, Nedžariće, Ilidžu, Ilijaš, Hadžiće, Vogošću, Rajlovac, okolna sela i zaseoke iako su u ratu izdržali 35 ofanziva muslimanskih vojnika. Živote za Srpsko Sarajevo položilo je više od 4.200 boraca i oko 2.000 civila. Ali, nakon parafiranja Dejtonskog sporazuma, Srpsko Sarajevo je pripalo muslimanima. Jauci majki dok otkopavaju grobove kćeri i sinova i zvuci sanduka koji udaraju dok ih stavljaju na kola i danas odzvanjaju iznad Sarajeva. Srpske majke nisu htjele kosti djece da ostave u Sarajevu koje je preko noći postalo muslimansko. Kolona sa preko 100.000 Srba koja izlazi iz Sarajeva preko Trebevića i ide u nepoznato slika je koja nikada neće izblijedeti kod generacija koje su bile u njoj, kao i onih koji su ih dočekivali po opštinama Srpske, Srbije i Crne Gore. Sneg i hladnoća tih dana u Sarajevu samo su dodatno otežavali Srbima napuštanje domova gdje su vijekovima živeli.

Ostaće i zapisano da je egzodus Srba iz Sarajeva treći po brojnosti, odmah nakon onog iz Hrvatske i sa Kosova i Metohije. Ovoj tragediji srpskog naroda, kao i mnogim drugima, pečat je dala i međunarodna zajednica. Iako je bilo dogovoreno da napuštanje Srpskog Sarajeva započne 23. marta, preko noći je početkom februara stiglo obavještenje iz međunarodne zajednice da se rok pomjera.

Predstavnici tadašnjeg IFOR delili su letke da je taj rok pomjeren za 23. februar, odnosno mjesec dana ranije od dogovorenog. Međunarodna zajednica je saopštila da će 23. februara policija muslimansko-hrvatske federacije ući u Vogošću, Novi grad i Centar, 29. februara u Ilijaš, 6. marta u Hadžiće, 12. marta na Ilidžu i u Trnovo, a 19. marta u Novo Sarajevo i Stari grad. Tadašnji visoki predstavnik Karl Bilt i njegov zamenik Mihael Štajner pozivali su Srbe da ne napuštaju svoje domove i da ostanu da žive pod vlašću muslimansko-hrvatske federacije, dijeleći im letke sa stihovima poznate pesme Alekse Šantića „Ostajte ovde“.

Međunarodna misija u BiH je dozvolila da ratni muslimanski lider i tadašnji predsjednik SDA Alija Izetbegović, putem medija poruči da će „svaki Srbin koji je nosio pušku biti izveden pred sud“. To je tada, praktično značilo da bi, osim žena i djece, svi Srbi završili u muslimanskim zatvorima.

Ljubiša Ćosić, gradonačelnik Istočnog Sarajeva, kaže za „Novosti“ da je „seoba“ Srba iz Sarajeva 1996. godine, najveće demografsko pomjeranje stanovništva jednog naroda poslije Drugog svjetskog rata na jednom mikroprostoru.

– Ovdje se može govoriti o dva egzodusa Srba iz Sarajeva. Prvi je bio odmah na početku rata 1992. godine kada je sa teritorije Sarajeva koje je bilo pod kontrolom tzv. Armije BiH izašlo oko 40.000 Srba.

Groblje Novi Zejtinlik
SRPSKI borci Sarajevsko-romanijske regije tokom Odbrambeno-otadžbinskog rata zaustavili su 35 ofanziva muslimansko-hrvatske vojske i odbranili svoje domove. Za odbranu ovih prostora, život je dalo više od 4.000 boraca, oko 3.500 ih je ranjeno, oko 1.000 sahranjeno na vojničkom groblju Novi Zejtinlik na Sokocu.

Odlazili su iz Sarajeva da ne bi doživeli sudbinu našeg naroda u svim prethodnim ratovima – ističe Ćosić. On kaže da su muslimani u ratu kada se govori o Sarajevu držali dijelove opštine Stari grad, Centar, Novo Sarajevo i Novi grad, a što je bilo oko 30 odsto predratnog grada. Oko 70 odsto Sarajeva je bilo u rukama Srba i zvalo se Srpsko Sarajevo. To su bili dijelovi grada gdje su Srbi vekovima živjeli, kaže Ćosić:

– Po „Dejtonu“ kreće srpsko stradanje u Sarajevu, od 21. novembra 1995. godine i završava se 16. marta kada posljednji Srbi sa Grbavice izlaze a ukupno 120.000 ljudi krenulo je u nepoznato. Ljudi su izašli zbog straha za živote jer su znali da su imali krvave napade muslimana čitav rat na njihova naselja. Nisu mogli očekivati sigurnost ako ostanu. Strahovali su od odmazde muslimana i Izetbegovićevih pretnji da će hapsiti sve koji su nosili pušku. A ljudi koji su nosili pušku su bili domaćini koji su branili svoje domove i nikoga nisu napadali. On dodaje da je manji broj Srba koji su izašli te 1996. ostao na teritoriji sadašnjeg Istočnog Sarajeva i napravljen je jedan grad koji iz godine u godinu raste i razvija se.

– Dve trećine Srba otišlo je put drugih dijelova Srpske, Srbije i Crne Gore. Žrtva Srba iz Sarajeva je i stvorila Republiku Srpsku, jer su oni otišli da žive u mnoge druge opštine Republike Srpske. Da Srbi iz Sarajeva nisu otišli u druge opštine RS, ni Srpska danas demografski ne bi izgledala kako izgleda. Istočno Sarajevo je danas grad svih 150.000 Srba koji su napustili Sarajevo – poručio je Ćosić.

Preseljene firme i škole
MNOGE firme i škole su takođe preseljene iz Srpskog Sarajeva na područje Istočnog Sarajeva i drugih opština Srpske. Tako je „Tehnički remontni zavod“ iz Hadžića preseljen u Bratunac, Fabrika montažnih kuća „Intal“ iz Ilijaša u Miliće, Vazduhoplovni zavod „Orao“ je iz Rajlovca „prešao“ u Bijeljinu, dok je „Famos“ iz Hrasnice preseljen u Lukavicu. Osnovna škola „Radojka Lakić“ iz Novog Sarajeva, tri osnovne škole sa Ilidže, biblioteke iz Novog Sarajeva i Ilidže, fakulteti i srednje škole, preseljeni su iz dijelova Srpskog Sarajeva koji su pripali muslimansko-hrvatskoj federaciji na teritoriju današnjeg grada Istočno Sarajevo u Republici Srpskoj.

Srbi izbegli iz Sarajeva podneli su veliku žrtvu za Republiku Srpsku, a opština Sokolac je jedna od onih koja im je pružila utočište i postala novi dom, dok su u tom mestu svoj večni mir pronašli i junaci sahranjeni na Novom Zejtinliku, kaže za „Novosti“, načelnik Sokoca Milovan Bjelica. On ističe da su tokom egzodusa sarajevskih Srba prenošeni i posmrtni ostaci njihovih najbližih, što je jedinstven primer:

– Egzodus Srba iz Sarajeva jedan je od istorijskih događaja u rangu egzodusa Jevreja iz Španije i Grka iz Male Azije. Srbi izbjegli iz Sarajeva dali su dodatni impuls životu svih gradova u Republici Srpskoj i Srbiji u koje su izbegli, te su u njima oplemenili kulturni, naučni i svaki drugi segment života. Dali su veliku žrtvu za stvaranje i odbranu Srpske. Dekan Filozofskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu Draga Mastilović kaže da bi se čitava istorija srpskog naroda na prostoru Sarajeva mogla sažeti u rečenicu da je to bio jedan veoma dugi, viševjekovni kontinuitet trajanja i zatiranja.

Popis
PREMA popisu iz 1991. godine u Gradu Sarajevu od 525.000 stanovnika njih 157.000 izjasnili su se kao Srbi. Dvadeset dve godine kasnije, na popisu 2013. u Kantonu Sarajevo, od 413.000 stanovnika, kao Srbi izjasnilo se njih tek 13.000 ili 3,2 odsto.

– Koliko dugo Srbi traju na ovim prostorima, toliko traju i nastojanja da se oni, ako ne sasvim zatru, a ono barem svedu na meru i prostor koji drugima odgovara – kaže Mastilović.

Ono što se desilo sarajevskim Srbima u poslednjoj deceniji 20. vijeka, kaže Mastilović, predstavlja vrhunac procesa zatiranja i to ne samo fizičkog već i ekonomskog, kulturnog, duhovnog, istorijskog, da bi se to na kraju pretvorilo u zatiranje pamćenja i prava na pamćenje, koje nažalost i danas traje. Mastilović naglašava da ovaj progon predstavlja vrhunac stradanja i zaokruživanje procesa zatiranja Srba u Sarajevu, koji su preko noći postali beskućnici i krenuli u izbjeglištvo i rasejanje širom svijeta, ostavljajući ne samo svoju imovinu, već i grad koji su vijekovima gradili.

– Srbi ni grobove svojih najmilijih nisu ostavljali i njih su nosili sa sobom, kao siguran znak i zavet da se u taj grad više nikada neće vratiti – poručio je Mastilović.

NAJNOVIJE IZ RUBRIKE

POMAMA ZA RADNICIMA U SRPSKOJ: Nedostaje više od 6.500 zaposlenih, ova zanimanja su najtraženija

POSLODAVCI u Republici Srpskoj sve više traže nove radnike, za sedam mjeseci republičkom Zavodu za zapošljavanje prijavili su da im nedostaje 6.553 zaposlenih, što je za 1.019 lica ili 18,4 odsto više nego u istom periodu lani.

OPASNA BOLEST ŠIRI SE SRBIJOM: Može da bude fatalna, a prenose je komarci

PRVI pacijenti su zabilježeni prije dvije nedelje u Beogradu, a sad su otkrivena još četiri nova slučaja. Oboljeli su četiri muškarca i dvije žene, prosječne starosti 64 godine.

SPREMITE SE NA VRIJEME: Veliki broj ulica u Banjaluci sutra bez struje

BROJNA isključenja sutra očekuju građane Banjaluke, saopšteno je iz “Elektrokrajine”.

GODIŠNJE BACAMO 400.000 TONA HRANE: Apeli iz javnih kuhinja u BiH

SVAKI građanin Bosne i Hercegovine u prosjeku tokom godine baci 83 kilograma hrane, pa na deponijama završava više od 400.000 tona. Prema procjenama UN-ovih agencija, najveći dio odlažu domaćinstva. Ostatak od oko 140.000 tona hrane, uništavaju trgovački lanci, distributeri i ugostitelji, zbog isteka roka ili oštećenja ambalaže.

VUČIĆ ISPUNIO OBEĆANJE: Od danas niže cijene za 18 lijekova u Srbiji

OD danas, 17. avgusta, kako je i obećao predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, svi ljudi koji primaju redovne terapije, bez kojih ne mogu, imaće mogućnost da najvažnije lijekove dobiju za mnogo manje novca. U pitanju su lekovi koji se izdaju na recept, a podeljeni su u dve grupe, za jednu država plaća 50 odsto troškova, a za drugu 70 odsto troškova.

VRIJEME SUTRA: Dolazi kiša, temperature značajno padaju

U Republici Srpskoj i Federaciji BiH /FBiH/ sutra se očekuje osvježenje, uz prolaznu kišu i pad temperature za pet do 10 stepeni, dok će na jugu i dalje biti vrlo toplo sa temperaturom do 33 stepena Celzijusova.

HAG ĆUTI: Porodica Ratka Mladića strahuje da je general doživio treći moždani udar

DARKO Mladić, sin generala Ratka Mladića izjavio je danas da strahuje da je njegov otac nedavno doživio treći moždani udar, a da Međunarodni mehanizam u Hagu o tome nije obavijestio porodicu.

VODIČ ZA UZIMANJE BOLOVANJA U SRPSKOJ: FZO objavio detaljno pojašnjenje za osiguranike

FOND zdravstvenog osiguranja Republike Srpske pripremio je, u skladu sa izmjenama Zakona o obaveznom zdravstvenom osiguranju Srpske, novi vodič kroz Pravo na naknadu plate za vrijeme privremene spriječenosti za rad (bolovanje).

OD SUTRA SE PLAĆA PARKING U BANJALUCI: Odluka Skupštine grada pred Ustavnim sudom RS

OD sutra, 18. avgusta, u Banjaluci bi ponovo trebalo da počne naplata parkinga po novoj Odluci o upravljanju javnim parkiralištima i garažama. Sat parkiranja u nultoj i prvoj zoni koštaće dvije KM, u drugoj jednu KM, ali je svega nekoliko dana prije početka naplate nova odluka ponovo završila pred Ustavnim sudom Republike Srpske.

GUŽVE POSTAJU PROŠLOST: Proširuju se naplatne stanice Jakupovci i Čatrnja

VELIKE gužve na naplatnim stanicama na auto-putevima u Republici Srpskoj uskoro će postati prošlost, jer Javno preduzeće "Autoputevi Republike Srpske" planira proširiti kapacitete naplatnih stanica Jakupovci i Čatrnja, gdje se najčešće i vide duge kolone, potvrđeno je iz "Autoputeva Republike Srpske".